{"id":12416,"date":"2026-06-01T13:07:16","date_gmt":"2026-06-01T11:07:16","guid":{"rendered":"https:\/\/herito.pl\/?p=12416"},"modified":"2026-06-01T13:21:27","modified_gmt":"2026-06-01T11:21:27","slug":"w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/","title":{"rendered":"W poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem"},"content":{"rendered":"
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n

W poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem <\/h1>

Czy architektura mo\u017ce nauczy\u0107 nas bycia razem?<\/strong> Profesor Jacek Dominiczak przekonuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne miasta nie s\u0105 brzydkie przez przypadek. To efekt dekad podporz\u0105dkowywania urbanistyki logice rynku i funkcjonalizmu, kt\u00f3re rozbi\u0142y przestrzenn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 dawnych miast. W rozmowie o modernizmie, Gda\u0144sku, kryzysie wsp\u00f3lnoty i \u201earchitekturze dialogicznej\u201d t\u0142umaczy, dlaczego ludzie wci\u0105\u017c pielgrzymuj\u0105 do historycznych centr\u00f3w, czemu dobre budynki mog\u0105 stawia\u0107 op\u00f3r swoim u\u017cytkownikom oraz jak projektowa\u0107 przestrze\u0144 sprzyjaj\u0105c\u0105 spotkaniu, a nie izolacji.<\/p>\n

 <\/p>\n

Yana Prakopchyk: Kiedy mieszka\u0142am przy rondzie Wiatraczna w Warszawie, mia\u0142am poczucie g\u0142\u0119bokiego braku porozumienia mi\u0119dzy biurowcami, modernistycznymi blokami i przedwojennymi kamienicami. Zarz\u0105dzanie przestrzeni\u0105 miejsk\u0105 wydawa\u0142<\/strong>o mi si<\/strong>\u0119 przypadkowe. Zastanawia\u0142am si\u0119, czemu miasto jest tak brzydkie. Czy mo\u017cesz mi wyja\u015bni\u0107, czemu tak si\u0119 dzieje?<\/strong><\/p>\n

Prof. Jackiem Dominiczak: Problem jest zasadniczy. Je\u017celi projektanci nie uwa\u017caj\u0105, \u017ce urbanistyka jest wa\u017cniejsza od architektury, to relacje w przestrzeni miasta s\u0105 przypadkowe. Zwykle jest tak, \u017ce architekt dostaje kartk\u0119 A4 z zarysem dzia\u0142ki, na kt\u00f3rej ma projektowa\u0107. Cz\u0119sto jest na niej zapis: \u201elinia zabudowy jest dopuszczalna, ale nieobowi\u0105zuj\u0105ca, wysoko\u015b\u0107 zabudowy nielimitowana\u201d \u2013<\/em> to jest liberalny plan miejscowy. Mo\u017cna wi\u0119c stawia\u0107 budynki bli\u017cej, dalej, wy\u017cej, obraca\u0107 je w dowoln\u0105 stron\u0119, w zale\u017cno\u015bci od potrzeb inwestora. Trzeba by sprawdzi\u0107, jaki plan miejscowy obowi\u0105zuje przy rondzie Wiatraczna.<\/p>\n

Dlaczego plan miejscowy mo\u017ce by\u0107 \u201eliberalny\u201d? Czemu s\u0142u\u017cy ta wolno\u015b\u0107 decyzji i co z niej wynika<\/strong>?<\/strong><\/p>\n

Miasta, w tym plany miejscowe, funkcjonuj\u0105 dzi\u015b pod ogromn\u0105 presj\u0105 ekonomiczn\u0105, co cz\u0119sto prowadzi do marginalizacji jako\u015bci przestrzeni na rzecz zysk\u00f3w. Nadmiernie liberalny plan niesie za sob\u0105 powa\u017cne konsekwencje, np. wzrost ceny gruntu \u2013 je\u015bli dopuszcza si\u0119 w okre\u015blonym miejscu postawienie wie\u017cowca, dzia\u0142ka, za spraw\u0105 swojego potencja\u0142u inwestycyjnego, staje si\u0119 o wiele dro\u017csza. Deweloperzy, p\u0142ac\u0105c wysok\u0105 cen\u0119 w\u0142a\u015bnie za tak liberalny zapis planu, d\u0105\u017c\u0105 do maksymalizacji ilo\u015bci metr\u00f3w kwadratowych na sprzeda\u017c, by zapewni\u0107 sobie zwrot z inwestycji. Tak liberalny plan to presja na budowanie wysoko, a to w\u0142a\u015bnie prowadzi do utraty przez przestrze\u0144 miejsk\u0105 lokalnego charakteru i jako\u015bci.<\/p>\n

Pami\u0119tam projekt, kt\u00f3ry robi\u0142em w Australii. Pocz\u0105tkowo w planie miejscowym kontrolowano wysoko\u015b\u0107 zabudowy wok\u00f3\u0142 teren\u00f3w postoczniowych, by chroni\u0107 dziedzictwo i to\u017csamo\u015b\u0107 tego obszaru. Jednak w obliczu kryzysu gospodarczego i zmiany w\u0142adzy priorytetem sta\u0142o si\u0119 przyci\u0105gni\u0119cie do miasta nowych inwestycji. Powsta\u0142a obawa, \u017ce zbyt wymagaj\u0105ce zapisy plan\u00f3w zniech\u0119c\u0105 deweloper\u00f3w., Wszystko to razem poskutkowa\u0142o liberalizacj\u0105 planu miejscowego w ramach kt\u00f3rej zlikwidowano ograniczenia wysoko\u015bci zabudowy.<\/p>\n

Europejskie \u015br<\/strong>\u00f3<\/strong>dmie\u015bcia wygl\u0105daj\u0105 harmonijnie, w przeciwie\u0144stwie do powojennych dzielnic. Jak mo\u017cna historycznie opisa\u0107 rozw<\/strong>\u00f3<\/strong>j przestrzeni miejskiej?<\/strong><\/p>\n

Stare \u015br\u00f3dmie\u015bcia s\u0105 dzisiaj oazami lokalno\u015bci i sp\u00f3jnej estetyki. Ale ju\u017c w za\u0142o\u017cycielskich tekstach modernizmu \u2013 manifestach Le Corbusiera, regu\u0142ach Bauhausu \u2013 pojawiaj\u0105 si\u0119 pierwsze deklaracje odci\u0119cia architektury miast i budynk\u00f3w od przesz\u0142o\u015bci. Corbusierowskie has\u0142o \u201emusimy spali\u0107 mosty\u201d to przecie\u017c zapowied\u017a radykalnego zerwania ci\u0105g\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie problem polega na tym, \u017ce w\u0142a\u015bciwie ca\u0142e obowi\u0105zuj\u0105ce dzisiaj zachodnie prawo przestrzenne jest produktem \u015brodowiska Le Corbusiera i Waltera Gropiusa. Projektanci tacy jak oni \u2013 szczeg\u00f3lnie drugi z nich, lider Bauhausu \u2013 wypracowali swoj\u0105 metod\u0119 planowania miasta, opieraj\u0105c si\u0119 na strefach funkcjonalnych i mechanicznej reprodukcji budynk\u00f3w, stworzyli styl mi\u0119dzynarodowy, niweluj\u0105cy r\u00f3\u017cnice kulturowe. Ostatecznie gdziekolwiek jeste\u015bmy, jeste\u015bmy w Bauhausie. P\u00f3ki realizowa\u0142 on swoje idee we w\u0142asnych projektach, to by\u0142o ciekawie, ale gdy ich regu\u0142y wprowadzono do prawodawstwa, \u015bwiat si\u0119 ujednolici\u0142 i straci\u0142 du\u017co ze swojego miejskiego uroku. Internacjonalny modernizm nawet przy ulicach starych miast nie zak\u0142ada\u0142 dialogu z istniej\u0105c\u0105 tkank\u0105 architektoniczn\u0105. Traktowa\u0142 kontekst jako co\u015b dawnego, wobec czego nale\u017cy budowa\u0107 nowoczesny kontrast.<\/p>\n

W Gda\u0144sku na terenie \u015ar\u00f3dmie\u015bcia powstaje sporo znakomitych budowli. To w ogromnym stopniu konsekwencja ochrony konserwatorskiej, kt\u00f3ra na jego obszarze wy\u0142\u0105cza regu\u0142y Bauhausu. W konsekwencji mo\u017cna by\u0142o na nowo zbudowa\u0107 przestrze\u0144 i architektur\u0119 Wyspy Spichrz\u00f3w, gdzie budynki stoj\u0105 ciasno, dotykaj\u0105 si\u0119 nawzajem. Gdyby\u015bmy chcieli tak budowa\u0107 na obszarze Gda\u0144ska-Po\u0142udnie, to przepisy by do tego nie dopu\u015bci\u0142y.<\/p>\n

Powiedzia\u0142e\u015b na jednym ze swoich wyk\u0142ad<\/strong>\u00f3<\/strong>w, \u017ce modernizm starzeje si\u0119 \u017ale. Co decyduje o tym, \u017ce niekt<\/strong>\u00f3<\/strong>re formy architektoniczne starzej\u0105 si\u0119 z godno\u015bci\u0105<\/strong>, a inne si<\/strong>\u0119 rozpadaj\u0105 i dezaktualizuj\u0105<\/strong>?<\/strong><\/p>\n

Zaczynamy zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce tak nadmiarowej turystyki jeszcze nigdy nie by\u0142o. Ale ten nadmiar doskonale ukazuje nam to, na co zwracam uwag\u0119 w swoim Manife<\/em>\u015bcie Przestrzeni Dialogicznej<\/em>: niemal wszyscy przyje\u017cd\u017caj\u0105 ogl\u0105da\u0107 stare, a nie nowe dzielnice miast. Wszyscy oni wiedz\u0105, \u017ce w ich nowych cz\u0119\u015bciach zobacz\u0105 to samo, co maj\u0105 u siebie, a lokalno\u015b\u0107 odkryj\u0105 jedynie w miejscach o dawnym rodowodzie.<\/p>\n

Co ciekawe, w starych miastach starzenie si\u0119 architektury jest odczytywane jako \u015blad autentyczno\u015bci, kt\u00f3ra nieustannie inspiruje artyst\u00f3w i dokumentuj\u0105cych przestrze\u0144 fotograf\u00f3w. Natomiast modernizm wykreowa\u0142 estetyk\u0119 wymagaj\u0105c\u0105 wra\u017cenia nowo\u015bci, by zachowa\u0107 funkcjonalne pi\u0119kno. Od stylu tego oczekujemy starannej czysto\u015bci, umytych szklanych \u015bcian i doskonale przyci\u0119tych trawnik\u00f3w. Tylko wtedy zachwyca on nas swoj\u0105 abstrakcyjn\u0105 estetyk\u0105. Natomiast w realnym \u015bwiecie ma\u0142o kto dba o estetyczn\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107 blok\u00f3w mieszkaniowych wyprodukowanych w technologii wielkiej p\u0142yty, w popularnym w Polsce systemie szczeci\u0144skim. Gdy elewacje p\u0119kaj\u0105 \u0142ata si\u0119 je asfaltami i lepikami albo zamalowuje kolorowymi wzorami i muralami. Wspania\u0142a abstrakcja bardzo szybko zamienia si\u0119 w estetyczny slums.<\/p>\n

Jakimi przyk\u0142adami mo\u017cemy zilustrowa\u0107 ten kryzys modernizmu<\/strong>?<\/strong><\/p>\n

Podam odwrotny przyk\u0142ad \u2013 z Baku w Azerbejd\u017canie. W centrum miasta, obok ogromnego w\u0119z\u0142a drogowego, stoi budynek Heydar Aliyev Center zaprojektowany przez Zah\u0119 Hadid. Ta staranna, bia\u0142a, niemal p\u0142ynna forma stan\u0119\u0142a na pocz\u0105tku wielkiej Heydar Aliyev Avenue, obudowanej wie\u017cami i blokami biednego modernizmu. Ich estetyka tak bardzo obni\u017ca\u0142a warto\u015b\u0107 tego miejsca, \u017ce dostawiono do nich projektowane na paryski wz\u00f3r kamienne fasady. Wszystko razem straci\u0142o jak\u0105kolwiek autentyczno\u015b\u0107: znikn\u0105\u0142 bieda-modernizm, pojawi\u0142 si\u0119 prawie-Pary\u017c.<\/p>\n

W Gruzji z kolei mo\u017cna spotka\u0107 ambitne modernistyczne gmachy, kt\u00f3re z biegiem lat zosta\u0142y niemal porzucone, ca\u0142kowicie zaniedbane. Gdy brakuje dba\u0142o\u015bci o modernizm, pojawia si\u0119 brutalizm w najbardziej apokaliptycznym sensie. Budynki staj\u0105 si\u0119 odpychaj\u0105ce \u2013 nawet je\u015bli kiedy\u015b mia\u0142y walory estetyczne.<\/p>\n

Czy to oznacza, \u017ce jedyn\u0105 trwa\u0142\u0105 <\/strong>architektur<\/strong>\u0105 s\u0105 miasta historyczne?<\/strong><\/p>\n

Nie tylko. Ale stare miasta ucz\u0105 nas, czym jest z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 i estetyka wtopiona w d\u0142ugie trwanie. One s\u0105 przyk\u0142adem architektury sustensywnej (od angielskiego sustainable \u2014 <\/em>\u00a0to bardziej precyzyjne okre\u015blenie ni\u017c powszechne w Polsce okre\u015blenie zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j<\/em>), a wi\u0119c architektury zdolnej do przetrwania nieprzewidzianych sytuacji, kulturowych zmian. Dzisiaj ju\u017c du\u017co m\u00f3wimy o sustainable design<\/em>, ale cz\u0119sto redukujemy to podej\u015bcie jedynie do zaawansowanych ekotechnologii. A przecie\u017c stare pierzeje, kwarta\u0142y, dziedzi\u0144ce wci\u0105\u017c znakomicie dzia\u0142aj\u0105, cho\u0107 nie s\u0105 w te nowinki wyposa\u017cone. Natomiast nowsze budynki z \u017celbetu znacznie szybciej si\u0119 dezaktualizuj\u0105. To rezultat z\u0142ego pojmowania nowoczesno\u015bci jako \u201efunkcjonalno\u015bci dla leniwych\u201d, w my\u015bl kt\u00f3rej wszystko da si\u0119 zrobi\u0107 szybko, \u0142atwo i bez nadmiernego wysi\u0142ku, r\u00f3wnie\u017c finansowego. To nie jest formu\u0142a sustensywnej architektury.<\/p>\n

W tym kontek\u015bcie warto przywo\u0142a\u0107 Gda\u0144ski T<\/strong>eatr<\/strong> Szekspirowski. Jest to nowy budynek na mapie \u015ar<\/strong>\u00f3<\/strong>dmie\u015b<\/strong>cia, <\/strong>kt\u00f3ry poprzez fasady z czarnej ceg\u0142y oraz charakterystyczny uk\u0142ad korytarzy wchodzi w dialog z histori\u0105.<\/strong><\/p>\n

Moim zdaniem Jerzy Limon i Renato Rizzi \u2014 a wi\u0119c wizjoner i jego architekt \u2014 zbudowali w Gda\u0144sku klasztor sztuki, teatr o takiej mocy, \u017ce wewn\u0105trz niemal \u015bcisza si\u0119 g\u0142os. Gda\u0144ski Teatr Szekspirowski, podobnie jak niekt\u00f3re klasztory, jest przyk\u0142adem architektury \u015bwiadomie niewygodnej. Odbudowuj\u0105c stary drewniany teatr (w\u0142a\u015bciwie szko\u0142\u0119 fechtunku u\u017cywan\u0105 przez teatr), Rizzi mia\u0142 odwag\u0119 zaprojektowa\u0107 budynek zrywaj\u0105cy z obsesyjnym skupieniem modernizmu na funkcjonalno\u015bci. Ale co to znaczy? \u017be nie wszystko w tym gmachu musi by\u0107 \u0142atwe, dost\u0119pne, nie wszystko musi by\u0107 pod r\u0119k\u0105. Ujrzymy tam kolumny, kt\u00f3re zas\u0142aniaj\u0105 widok na scen\u0119 w\u0142osk\u0105, siedziska galerii wymagaj\u0105ce cierpliwo\u015bci, korytarze prowadz\u0105ce nie tam, gdzie chcemy dotrze\u0107. S\u0105 ukryte powody takiego projektu. Uk\u0142ad teatru el\u017cbieta\u0144skiego, lokuj\u0105cy aktor\u00f3w niemal w centrum sali, wzbogacony zosta\u0142 o scen\u0119 w\u0142osk\u0105 umiejscowion\u0105 w g\u0142\u0119bi, w\u0142a\u015bciwie poza obr\u0119bem sali \u2014 st\u0105d \u201eel\u017cbieta\u0144skie kolumny\u201d s\u0142u\u017c\u0105 el\u017cbieta\u0144skiej scenie, a stawiaj\u0105 op\u00f3r w\u0142oskiej. Nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 korytarze buduj\u0105 gruby mur, sekretnie chroni\u0105cy budowl\u0119 i jej dziedzi\u0144ce przed nieustaj\u0105cym ha\u0142asem miejskiej autostrady. Ten teatr wymaga od widza i wysi\u0142ku, i zastanowienia.<\/p>\n

W Polsce modernizm nie potrafi\u0142 zbudowa\u0107 klimatycznych ko\u015bcio\u0142\u00f3w mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce radykalna teoria funkcji oczekiwania wobec ich architektury zredukowa\u0142a do tych, kt\u00f3re stawia si\u0119 salom widowiskowym. Wed\u0142ug tej regu\u0142y z ka\u017cdego miejsca musi by\u0107 bezpo\u015bredni widok na o\u0142tarz, wi\u0119c wzniesienie europejskiej katedry z jej monumentalnym podzia\u0142em na nawy sta\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe. Wbrew tej funkcjonalnej restrykcji ludzie, kt\u00f3rzy chodz\u0105 do starych \u015bwi\u0105ty\u0144, \u017ceby si\u0119 rzeczywi\u015bcie modli\u0107, bardzo cz\u0119sto wybieraj\u0105 boczn\u0105 naw\u0119, bo to ona daje wewn\u0119trzne skupienie, redukuje nadmiar obraz\u00f3w, uwydatnia s\u0142owo i muzyk\u0119.<\/p>\n

Czasami w gda\u0144skim \u201eSzekspirze\u201d ludzie pytaj\u0105: \u201eco to za teatr, skoro w nim dobrze nie wida\u0107?\u201d M\u00f3wi\u0119 wtedy: \u201eA czy dziwisz si\u0119 najpi\u0119kniejszym \u015bwi\u0105tyniom \u015bwiata, \u017ce z bocznej nawy nie wida\u0107 celebry? Przypomnij sobie Katedr\u0119 Oliwsk\u0105 albo Wawelsk\u0105\u201d. Nic tam nie jest oczywiste. W \u201eSzekspirze\u201d te\u017c trzeba zada\u0107 sobie pytanie, czy chc\u0119 obserwowa\u0107 bezpo\u015brednio scen\u0119, czy mo\u017ce wol\u0119 by\u0107 na uboczu wydarzenia i skupi\u0107 si\u0119 na s\u0142uchaniu? Czy chc\u0119 wygodnie siedzie\u0107 na fotelach parteru, czy mo\u017ce jednak sta\u0107 oparty o balustrad\u0119 na drewnianej galerii? Nie chc\u0119 traktowa\u0107 pewnych niewyg\u00f3d sali tego teatru jako jej atut\u00f3w, ale buntuj\u0119 si\u0119 przeciw kulturze zawsze przystosowanej do odbioru w leniwym fotelu. Architektura ma prawo stawia\u0107 op\u00f3r, okre\u015bla\u0107 swoje wymagania. Nie mo\u017ce by\u0107 wy\u0142\u0105cznie wygodn\u0105 maszyn\u0105 do zaspokajania potrzeb.<\/p>\n

Wyprowadzi\u0142am si\u0119 z Warszawy mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce czu\u0142am oboj\u0119tno\u015b\u0107 tego miasta. Teraz wynajmuj\u0119 pok<\/strong>\u00f3<\/strong>j przy Bazylice Mariackiej \u2013 w historycznym sercu Gda\u0144ska. Ca\u0142y m<\/strong>\u00f3<\/strong>j pobyt tutaj jest czaruj\u0105cy: codziennie w\u015br<\/strong>\u00f3<\/strong>d przechodni<\/strong>\u00f3<\/strong>w widz\u0119 znajomych, co kilka godzin s\u0142ysz\u0119 dzwony ko\u015b<\/strong>ci<\/strong>elne, otacza mnie sp<\/strong>\u00f3<\/strong>jna estetyka ma\u0142<\/strong>ego <\/strong>miasteczka. Czuj\u0119 przynale\u017cno\u015b\u0107 do wsp<\/strong>\u00f3<\/strong>lnego pi\u0119kna, i to prowadzi mnie do rozmy\u015blania o tym, czym mo\u017ce by\u0107 dom i co traci\u0142am wcze\u015bniej, \u017cyj\u0105c m.in. w nieadekwatnym dla mnie architektonicznym otoczeniu. Czy mo\u017cesz scharakteryzowa\u0107 rol\u0119 domu w dzisiejszych czasach?<\/strong><\/p>\n

Wspaniale opisujesz \u017cycie na gda\u0144skim G\u0142\u00f3wnym Mie\u015bcie! Gdy kiedy\u015b, po wielu latach podr\u00f3\u017cy, powr\u00f3ci\u0142em tu, na G\u0142\u00f3wne Miasto, to w\u0142a\u015bnie d\u017awi\u0119k dzwon\u00f3w u\u015bwiadomi\u0142 mi, \u017ce zn\u00f3w jestem w domu. D\u017awi\u0119k dzwon\u00f3w w miejskich klimatach jest r\u00f3wnie wa\u017cny, jak intymno\u015b\u0107 architektury jego ulic, plac\u00f3w i budowli. A staje si\u0119 to szczeg\u00f3lne wa\u017cne dzisiaj, gdy przestrze\u0144 miasta jest g\u0142\u00f3wn\u0105 przestrzeni\u0105 spotkania. W coraz bardziej popularnej formule living apart together<\/em> dom przestaje by\u0107 wsp\u00f3lnotowy. Ludzie \u017cyj\u0105 osobno, indywidualnie, samowystarczalnie dzi\u0119ki technologiom smart<\/em> home<\/em>. Niew\u0105tpliwie grozi to izolacj\u0105, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c bywa echem powojennego egzystencjalizmu, wynosz\u0105cego na piedesta\u0142 autonomi\u0119 jednostki kosztem jej relacji z innymi. My\u015bl\u0119, \u017ce najwy\u017cszy czas wyj\u015b\u0107 poza egzystencjalizm, w kierunku filozofii dialogu. Dlatego my\u015bl\u0105c o nast\u0119pnej architekturze naszego tu-i-teraz przywo\u0142uj\u0119 Emmanuela L\u00e9vinasa, wed\u0142ug kt\u00f3rego prawdziwym pocz\u0105tkiem kultury jest spotkanie twarz\u0105 w twarz. Architektura dialogiczna powinna wi\u0119c kreowa\u0107 spotkania mi\u0119dzyludzkie, spotkania ludzi z architektur\u0105 budynk\u00f3w, czy w ko\u0144cu spotkania r\u00f3\u017cnych budynk\u00f3w, ich r\u00f3\u017cnych architektur, mi\u0119dzy sob\u0105. Najcenniejszymi tego przyk\u0142adami s\u0105 z\u0142o\u017cone uk\u0142ady przestrzenne: wsp\u00f3lne podw\u00f3rza i dziedzi\u0144ce, kt\u00f3re zach\u0119caj\u0105 do spotka\u0144; przecinaj\u0105ce si\u0119 widoki z okien r\u00f3\u017cnych mieszka\u0144, zach\u0119caj\u0105ce do nieplanowanych interakcji. Wszystko to wzmacnia poczucie przynale\u017cno\u015bci do wsp\u00f3lnoty i jej przestrzeni. Architektura powinna celebrowa\u0107 bycie razem \u2013 w\u0142a\u015bnie poprzez dialog, z\u0142o\u017cono\u015b\u0107, napi\u0119cie i poczucie przynale\u017cno\u015bci.<\/p>\n

Czy zmiana systemowa jest mo\u017cliwa?<\/strong><\/p>\n

Zmiana nie przyjdzie z g\u00f3ry \u2013 nie wystarczy uchwa\u0142a czy kongres. Ona musi zacz\u0105\u0107 si\u0119 od nowego sposobu my\u015blenia m\u0142odych projektant\u00f3w, od odrzucenia redukcji architektury do funkcjonalizmu. Musimy zrezygnowa\u0107 z uproszczonych funkcjonalnych modeli na rzecz architektury odpowiedzialnej, opartej na fundamentalnej powadze w podej\u015bciu do ka\u017cdego spotkania. Potrzebujemy pe\u0142ni architektury, przywr\u00f3cenia idei nadrz\u0119dno\u015bci pi\u0119kna, cho\u0107 dzisiaj pewnie inaczej rozumianego ni\u017c kiedy\u015b. Je\u015bli zaczniemy m\u00f3wi\u0107 o planowaniu miast jako zadaniu (post)humanistycznym, a nie tylko technicznym i ekonomicznym, w\u00f3wczas co\u015b si\u0119 zmieni. Musimy wymy\u015bli\u0107 architektur\u0119, kt\u00f3ra nie b\u0119dzie jedynie reakcj\u0105 na nakr\u0119cony kapitalizm i przystosowaniem do r\u00f3wnie nakr\u0119canej przez nas samych turystyki. Potrzeba nam uziemienia, rozpoznania, \u017ce architektura opisuje to, jak \u017cyjemy, a nie jedynie nasze czynno\u015bci.<\/p>\n

 <\/p>\n

Jacek Dominiczak \u2013 profesor sztuki i architekt. Zajmuje si\u0119 teori\u0105 Architektury Dialogicznej i jej praktykowaniem w projektowaniu, nauczaniu i badaniu architektury. Centrum tej pracy jest dzisiaj Pracownia Projektowania Wn\u0119trz Miejskich, kt\u00f3r\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142 i prowadzi w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Gda\u0144sku od 2010 roku.<\/p>\n<\/div>\r\n\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n<\/section>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":14,"featured_media":12399,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[1156],"tags":[1158,1050],"class_list":["post-12416","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-interviews","tag-architektura","tag-polska-en"],"acf":[],"yoast_head":"\nW poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem - herito<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Czy architektura mo\u017ce nauczy\u0107 nas bycia razem? Profesor Jacek Dominiczak przekonuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne miasta nie s\u0105 brzydkie przez przypadek.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"W poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem - herito\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Czy architektura mo\u017ce nauczy\u0107 nas bycia razem? Profesor Jacek Dominiczak przekonuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne miasta nie s\u0105 brzydkie przez przypadek.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"herito\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-06-01T11:07:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-06-01T11:21:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/herito.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2000\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Klaudia S\u0142upek\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Klaudia S\u0142upek\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Klaudia S\u0142upek\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/e92bfd482b1c35b1e8724481fc2d2cb7\"},\"headline\":\"W poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem\",\"datePublished\":\"2026-06-01T11:07:16+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-01T11:21:27+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/\"},\"wordCount\":10,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg\",\"keywords\":[\"Architektura\",\"Polska\"],\"articleSection\":[\"Interviews\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/\",\"name\":\"W poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem - herito\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg\",\"datePublished\":\"2026-06-01T11:07:16+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-01T11:21:27+00:00\",\"description\":\"Czy architektura mo\u017ce nauczy\u0107 nas bycia razem? Profesor Jacek Dominiczak przekonuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne miasta nie s\u0105 brzydkie przez przypadek.\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/interviews\\\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg\",\"width\":2000,\"height\":1500,\"caption\":\"Panorama historycznego centrum Gda\u0144ska ogl\u0105dana z g\u00f3ry w s\u0142oneczny dzie\u0144. Na pierwszym planie widoczny jest nowoczesny budynek Gda\u0144skiego Teatru Szekspirowskiego o ciemnej bryle i jasnej, geometrycznej cz\u0119\u015bci centralnej. W tle rozci\u0105ga si\u0119 g\u0119sta zabudowa Starego i G\u0142\u00f3wnego Miasta z charakterystycznymi ceglastymi dachami oraz licznymi zabytkowymi kamienicami. Po prawej stronie dominuje monumentalna sylwetka Bazyliki Mariackiej. Nad miastem rozci\u0105ga si\u0119 bezchmurne, b\u0142\u0119kitne niebo.\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/\",\"name\":\"herito\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/#organization\",\"name\":\"herito\",\"url\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/09\\\/cropped-herito-nowe-logo-web.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/09\\\/cropped-herito-nowe-logo-web.png\",\"width\":1000,\"height\":347,\"caption\":\"herito\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/e92bfd482b1c35b1e8724481fc2d2cb7\",\"name\":\"Klaudia S\u0142upek\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7d2b9d6dbe364b8e5394a71bfe14cc09d2b80c75f925a4b6dd18f5c267c9ac22?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7d2b9d6dbe364b8e5394a71bfe14cc09d2b80c75f925a4b6dd18f5c267c9ac22?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7d2b9d6dbe364b8e5394a71bfe14cc09d2b80c75f925a4b6dd18f5c267c9ac22?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Klaudia S\u0142upek\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/herito.pl\\\/en\\\/author\\\/klaudia-slupek\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"W poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem - herito","description":"Czy architektura mo\u017ce nauczy\u0107 nas bycia razem? Profesor Jacek Dominiczak przekonuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne miasta nie s\u0105 brzydkie przez przypadek.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"W poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem - herito","og_description":"Czy architektura mo\u017ce nauczy\u0107 nas bycia razem? Profesor Jacek Dominiczak przekonuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne miasta nie s\u0105 brzydkie przez przypadek.","og_url":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/","og_site_name":"herito","article_published_time":"2026-06-01T11:07:16+00:00","article_modified_time":"2026-06-01T11:21:27+00:00","og_image":[{"width":2000,"height":1500,"url":"https:\/\/herito.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Klaudia S\u0142upek","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Klaudia S\u0142upek"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/"},"author":{"name":"Klaudia S\u0142upek","@id":"https:\/\/herito.pl\/#\/schema\/person\/e92bfd482b1c35b1e8724481fc2d2cb7"},"headline":"W poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem","datePublished":"2026-06-01T11:07:16+00:00","dateModified":"2026-06-01T11:21:27+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/"},"wordCount":10,"publisher":{"@id":"https:\/\/herito.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/herito.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg","keywords":["Architektura","Polska"],"articleSection":["Interviews"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/","url":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/","name":"W poszukiwaniu sp\u00f3jnej przestrzeni. Rozmowa z prof. Jackiem Dominiczakiem - herito","isPartOf":{"@id":"https:\/\/herito.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/herito.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg","datePublished":"2026-06-01T11:07:16+00:00","dateModified":"2026-06-01T11:21:27+00:00","description":"Czy architektura mo\u017ce nauczy\u0107 nas bycia razem? Profesor Jacek Dominiczak przekonuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne miasta nie s\u0105 brzydkie przez przypadek.","inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/herito.pl\/en\/interviews\/w-poszukiwaniu-spojnej-przestrzeni-rozmowa-z-profesorem-jackiem-dominiczakiem\/#primaryimage","url":"https:\/\/herito.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg","contentUrl":"https:\/\/herito.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/renato_rizzi_teatro_shakespeariano_di_danzica_1.jpg","width":2000,"height":1500,"caption":"Panorama historycznego centrum Gda\u0144ska ogl\u0105dana z g\u00f3ry w s\u0142oneczny dzie\u0144. Na pierwszym planie widoczny jest nowoczesny budynek Gda\u0144skiego Teatru Szekspirowskiego o ciemnej bryle i jasnej, geometrycznej cz\u0119\u015bci centralnej. W tle rozci\u0105ga si\u0119 g\u0119sta zabudowa Starego i G\u0142\u00f3wnego Miasta z charakterystycznymi ceglastymi dachami oraz licznymi zabytkowymi kamienicami. Po prawej stronie dominuje monumentalna sylwetka Bazyliki Mariackiej. Nad miastem rozci\u0105ga si\u0119 bezchmurne, b\u0142\u0119kitne niebo."},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/herito.pl\/#website","url":"https:\/\/herito.pl\/","name":"herito","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/herito.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/herito.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/herito.pl\/#organization","name":"herito","url":"https:\/\/herito.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/herito.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/herito.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/cropped-herito-nowe-logo-web.png","contentUrl":"https:\/\/herito.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/cropped-herito-nowe-logo-web.png","width":1000,"height":347,"caption":"herito"},"image":{"@id":"https:\/\/herito.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/herito.pl\/#\/schema\/person\/e92bfd482b1c35b1e8724481fc2d2cb7","name":"Klaudia S\u0142upek","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7d2b9d6dbe364b8e5394a71bfe14cc09d2b80c75f925a4b6dd18f5c267c9ac22?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7d2b9d6dbe364b8e5394a71bfe14cc09d2b80c75f925a4b6dd18f5c267c9ac22?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7d2b9d6dbe364b8e5394a71bfe14cc09d2b80c75f925a4b6dd18f5c267c9ac22?s=96&d=mm&r=g","caption":"Klaudia S\u0142upek"},"url":"https:\/\/herito.pl\/en\/author\/klaudia-slupek\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12416","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12416"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12420,"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12416\/revisions\/12420"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12399"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/herito.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}