Instytut Badań nad Sztuką Wileńskiej Akademii Sztuk Pięknych zaprasza do zgłaszania propozycji referatów do prezentacji na międzynarodowej konferencji naukowej, która odbędzie się w dniach 13–14 maja 2027 r. w Wileńskiej Akademii Sztuk Pięknych. Temat konferencji: „A z obrazu unosił się niezwykle przyjemny zapach…” Aspekty doświadczeń zmysłowych w kulturze wizualnej.

W ostatnich latach zauważalny jest wzrost badań historycznych i artystycznych zmierzających do rekonstrukcji zmysłowego wymiaru przeszłości na podstawie źródeł pisanych. Zmysłowy wymiar kultury wizualnej spotykamy często bezpośrednio: gdy jej przedmiot fizycznie przetrwa, odsłania się wzrokowi i kontekstom utrwalonym w pamięci wzrokowej. W historii i krytyce sztuki obraz obiektu kultury ujmowany wzrokowo jest często korelowany z jego wcześniejszym, „historycznym” doświadczeniem wizualnym przekazywanym przez źródła historyczne. Spojrzenie teraźniejsze porównuje się zatem ze spojrzeniami z przeszłości „utrwalonymi” w tekstach i przez to obdarzonymi znaczeniem. Jednak kultura nie jest wyłącznie wizualna: doświadcza się jej także za pomocą innych zmysłów, w tym dotyku, smaku, węchu i słuchu.

W ludzkim doświadczeniu zmysły nie tylko manifestują się, ale także wchodzą w interakcję: przywołują, wskazują, kojarzą, stymulują, zastępują lub uzupełniają. Procesy te są równie skuteczne w tworzeniu, wyrażaniu i odbiorze kultury wizualnej. Zapach, dźwięk, dotyk, percepcja przestrzenna i atmosfera emocjonalna ukształtowały i nadal kształtują relację widza z produkcją wizualną, czy to w formie obrazów, rzeźb, obiektów sztuki użytkowej, instalacji łączących wiele mediów, czy architektury ściśle powiązanej z cielesną obecnością i ruchem w przestrzeni. Dziedziny i znaczenia zmysłów, sposoby ich rozpowszechniania i doświadczania, a także ich określenia i konteksty interpretacyjne zmieniały się nieustannie na przestrzeni historii kultury, pozostają jednak rozpoznawalne i otwarte na badanie w szerszych ramach zjawisk kulturowych. Na przykład odczuwano i opisywano przyjemny zapach w obecności cudownych wizerunków Najświętszej Marii Panny i relikwii świętych, co utożsamiano z dowodem nadprzyrodzonego działania Boga. Ikonografia barokowych martwych natur umożliwia rekonstrukcję szerokiej gamy rejestrów węchowych, od zapachów ryb i innych owoców morza po mrowiący w nosie kurz starych książek, od stęchlizny ptasich piór po świeżość świeżo zerwanych kwiatów. W ten sposób dzieła sztuki stają się ikonograficznymi źródłami historii węchu i kanałami historii zmysłów. Jednocześnie współcześni kuratorzy wystaw sztuki coraz częściej współpracują z projektantami zapachów, zapraszając widzów nie tylko do oglądania, ale także w bezpośredniości „tu i teraz” do wąchania aromatów, które akcentują pola znaczeniowe dzieł, stymulują ich percepcję na poziomie emocjonalnym czy kształtują ogólną atmosferę wystawy.

Organizatorzy konferencji zapraszają naukowców z różnych dyscyplin do analizy ekspresji i interakcji zmysłów w kulturze wizualnej, do zbadania przejawów atmosfery, jej znaczeń i mediów, ustalonych i nowo pojawiających się powiązań między wymiarem ikonograficznym i węchowym w kulturze, interakcji między ciałem a jego środowiskiem zmysłowym, kolorem i zapachem oraz sposobami i formami ich artykulacji.

Celem konferencji jest także omówienie podejść metodologicznych, które umożliwiają analizę niematerialnych i efemerycznych aspektów kultury wizualnej.

Języki konferencji: litewski i angielski. Czas trwania prezentacji: 20 minut.

Zgłoszenia udziału w konferencji, zawierające tytuły referatów, streszczenia (ok. 250 słów) i krótką notę ​​biograficzną (do 120 słów), należy przesyłać do 14 października 2026 r. na adresy e-mail: tojana.raciunaite@vda.lt i ramune.savickaite@vda.lt.

Na podstawie artykułów konferencyjnych planowane jest recenzowane wydanie czasopisma naukowego Acta Academiae Artium Vilnensis.

Organizatorzy konferencji: Tojana Račiūnaitė (Instytut Badań Artystycznych Wileńskiej Akademii Sztuk) i Ramunė Savickaitė (Instytut Badań Artystycznych Wileńskiej Akademii Sztuk).

Więcej informacji: https://www.vda.lt/en/institute-of-art-research/news/news-1/call-for-contributions-to-the-conference