Jakie odważne obiekty architektoniczne – kościoły i kaplice, a także pomysłowe wnętrza przestrzeni sakralnych – powstały w wolnym społeczeństwie po 1989 roku? Odpowiedzi na to pytanie udziela wyjątkowa wystawa „Sztuka sakralna w epoce komercji / Czeska sztuka sakralna 1990–2026”, którą można oglądać w Muzeum Sztuki w Ołomuńcu od 22 października 2026 do 14 marca 2027 roku. Po raz pierwszy eksperci podjęli próbę podsumowania ponad trzech dekad architektury, sztuk pięknych i wzornictwa tworzonych dla przestrzeni sakralnych w czasach wolności. Projekt stanowi kontynuację wystawy „Sztuka sakralna w czasach bezbożnych / Czeska sztuka sakralna 1948–1989” (2022).

Po 1989 roku Kościoły zyskały swobodę rozszerzania swojej działalności. Zrodziło to potrzebę wznoszenia nowych świątyń, kaplic i centrów społecznościowych, a także renowacji istniejących miejsc kultu. „To właśnie te zmiany stały się impulsem do powstania wielu znaczących projektów architektonicznych i artystycznych. W ich tworzenie zaangażowali się twórcy aktywni już w czasach reżimu komunistycznego – architekci tacy jak Tomáš Černoušek, Viktor Dohnal i Jan Soukup oraz artyści: Ludvík Kolek, Karel Rechlík i Karel Stádník. Później dołączyli do nich inni wybitni twórcy, m.in. Marek Jan Štěpán, Josef Pleskot, Zdeněk Fránek, Jan Jemelka i Otmar Oliva” – wylicza kuratorka Šárka Belšíková.

Współczesne kościoły często pełnią funkcje wykraczające poza wymiar czysto religijny. „W rozwijających się miastach stają się one naturalnymi centrami społecznościowymi i miejscami spotkań” – dodaje współautor wystawy Ivo Binder. Zaznacza on, że ekspozycja poświęcona jest również kwestiom renowacji przestrzeni liturgicznych zgodnie z założeniami Soboru Watykańskiego II, a także zjawisku nowoczesnych kaplic, stacji Drogi Krzyżowej oraz niewielkich obiektów sakralnych w krajobrazie wiejskim.

Osobnym zagadnieniem jest renowacja majątku kościelnego odzyskanego w drodze restytucji. Wiele zabytkowych obiektów znajdowało się w złym stanie technicznym i wymagało gruntownej renowacji. W odnowę tego dziedzictwa sakralnego zaangażowały się również inicjatywy obywatelskie – przykłady takich działań można znaleźć m.in. w Neratovie, Zlatých Horach oraz Moravskim Berounie.

Podobnie jak poprzedni projekt wystawienniczy, niniejsze przedsięwzięcie poświęcone jest obiektom sakralnym wspólnot niekatolickich – na przykład domom modlitwy Ewangelickiego Kościoła Czeskobraterskiego, w których swoje ślady pozostawili artyści tacy jak Miroslav Rada, Barbora i Jiří Veselí oraz Vít Cimbura. W omawianym okresie szczególną aktywnością inwestycyjną wykazał się również Kościół Braterski, współpracujący z czołowymi czeskimi architektami i artystami wizualnymi, do których należeli m.in. Zdeněk Fránek, Václav Cigler i Karel Malich. Dokumentacji poddano także dokonania innych kościołów działających w Czechach.

Integralną częścią projektu jest obszerna publikacja zatytułowana „Sztuka sakralna w epoce komercji / Czeska sztuka sakralna 1990–2026”, zawierająca eseje naukowe autorstwa wybitnych ekspertów z dziedziny teologii, historii oraz historii sztuki. Teksty naukowe – których autorami są Tomáš Petráček, Jiří Hanuš, Michal Sklenář, Ivo Binder oraz Anna Boučková – uzupełnia bogata dokumentacja fotograficzna oraz sekcja poświęcona sylwetkom poszczególnych artystów i architektów. Jest to pierwsze tak kompleksowe opracowanie naukowe poświęcone czeskiej sztuce sakralnej, obejmujące okres ostatnich trzydziestu sześciu lat.

Więcej informacji: https://muo.cz/en/vystavy/sacred-art-in-the-age-of-commerce/