Charkowska Szkoła Fotografii to społeczność obejmująca cztery pokolenia artystów, dla których fotografia jest głównym środkiem wyrazu. Od czasów sowieckiej cenzury, przez burzliwe lata niepodległości Ukrainy, rewolucje, aż po początek rosyjskiej agresji militarnej, charkowscy fotografowie nieustannie poszerzali granice tego medium, przekształcając je w ostre narzędzie krytyki społecznej i estetycznej.

Historia Charkowskiej Szkoły Fotografii sięga końca lat 60. XX wieku, kiedy to ośmiu artystów, którzy poznali się w regionalnym amatorskim klubie fotograficznym, utworzyło nieformalną grupę Wremia. Zgodnie z ich teorią, fotografia powinna uderzać widza i zakłócać jego nawykową percepcję. Dzięki temu alienującemu podejściu pierwsze pokolenie starało się wyjść poza socrealistyczne schematy, stosując różnorodne techniki: fotomontaże, nakładanie, manipulacje w ciemni, szczery reportaż społeczny i performatywną grę z aparatem.

W latach 80. XX wieku nowa grupa charkowskich artystów – w tym kolektyw Gosprom – częściowo kontynuowała innowacje Wremii, a częściowo je odrzucała na rzecz szarej, nijakiej fotografii. W latach 90. performatywność nasiliła się i stała się kluczowym narzędziem eksploracji postsowieckiej podmiotowości, zawieszonej między pamięcią a fikcją. Grupa Szybkiej Reakcji stworzyła szczególnie wpływowe projekty, łączące ostentacyjną autokreację z ostrą krytyką społeczną. Kolejne pokolenie – reprezentowane przez kolektywy SOSka, Shilo i Boba-Group, a także artystów niezależnych – czerpało z pełnego wachlarza strategii wizualnych wypracowanych w charkowskim środowisku fotograficznym.

Te wspólne pokrewieństwa estetyczne, w połączeniu z bliskimi relacjami osobistymi i profesjonalną współpracą wszystkich czterech pokoleń, uzasadniają postrzeganie Charkowskiej Szkoły Fotografii jako odrębnego ruchu artystycznego – takiego, który przekształcił radziecki, utylitarny fotoreportaż w jedno z najważniejszych zjawisk ukraińskiej sztuki współczesnej.

Artyści biorący udział:

Borys Michajłow (ur. 1938), Giennadij Tubalew (1944–2006), Oleg Maliovany (ur. 1945), Oleksandr Suprun (ur. 1945), Jury Rupin (1946–2008), Wiktor Koczetow (1947–2021), Oleksandr Sitnichenko (1948–2018), Wołodymyr Szaposznykow (1949–2017), Jewgienij Pawłow (ur. 1949), Anatolij Makijenko (ur. 1949), Wita Michajłow (ur. 1955), Tetiana Pawłowa (ur. 1955), Roman Piatkowka (ur. 1955), Wołodymyr Starko (ur. 1956),  Misza Pedan (1957–2025), Sergij Solonski (ur. 1957), Grigorij Okun (ur. 1957), Borys Redko (ur. 1959), Sergij Bratkow (ur. 1960), Igor Manko (ur. 1962), Sergij Koczetow (ur. 1972), Bella Logachova (ur. 1973), Wasylisa Niezabarom (ur. 1975), Julia Drozdek (ur. 1978), Serhij Popow (ur. 1978), Władysław Krasnoszczok (ur. 1980), Roman Minin (ur. 1981), Sergij Lebiedynski (ur. 1982), Mykoła Ridnyj (ur. 1985), Hanna Kryvenstova (ur. 1985), Igor Czekachkow (ur. 1989), Andrii Rachyński (ur. 1990), Alina Kleytman (ur. 1991)

Zespół kuratorski: Olena Chervonik, Sergiy Lebedynskyy, Boris i Vita Mikhailov, Oleksandra Osadcha, Darius Vaičekauskas. Organizatorzy: Muzeum Sztuki w Pałacu Radziwiłłów LNMA, Muzeum Charkowskiej Szkoły Fotografii. Projekt finansowany przez Ministerstwo Kultury Republiki Litewskiej; Partnerzy: Instytut Ukraiński, „Dom Europy”, Fundacja Dyplomacji Kulturalnej. Sponsorzy: Litewski Instytut Kultury, Ambasada Republiki Litewskiej na Ukrainie; Patronat medialny: Litewskie Narodowe Radio i Telewizja, „JCDecaux Lietuva”

Wystawa w Wilnie jest czynna od 23 kwietnia do 20 września 2026.

Więcej informacji: https://www.lndm.lt/ukrainos-svajotojai-charkivo-fotografijos-mokykla-2/?lang=en